Kousen op reis
Een zoektocht naar de geheimen achter het textiel van ‘t Vliegend Hert
Kortgeleden zijn de kousfragmenten uit de collectie van het Maritiem Muzeeum Zeeland voor onderzoek afgereisd naar het Rijksmuseum in Amsterdam. Daar worden de verschillende kousfragmenten uit de collectie van ‘t Vliegend Hert van het Rijksmuseum vergeleken met die van het muZEEum. We zijn heel benieuwd naar aspecten als vervaardiging, techniek, materiaal én kleur. Zijn er overeenkomsten of juist verschillen? Een aantal experts op het gebied van textiel buigt zich nu over deze vragen. Met de resultaten van dit onderzoek kunnen we hopelijk een bijdrage leveren aan de algemene kennis over gebruik en vervaardiging van textiel in het begin van de achttiende eeuw.
Kous MMZ 16172 werd met vondstnummer TVH2001A0338 in 2001 opgedoken
Vragen over de kousfragmenten
Bij het onderzoek rijzen verschillende vragen op: hoe zijn de kousen gebreid? Welk patroon is er gebruikt? Wat is de steeklengte? Van welk materiaal zijn ze gemaakt? En die donkerbruine kleur, is dit de oorspronkelijke kleur? Van welke opvarenden zouden de kousfragmenten geweest kunnen zijn?
Eerste visuele onderzoek: voor het eerst waren alle kousfragmenten uit ’t Vliegend Hert bij elkaar te zien! Dit visuele onderzoek vond plaats in het Rijksmuseum op 18 december 2025. Aanwezige onderzoekers: Carola Holz, restaurator textiel, Jeroen ter Brugge, conservator maritieme collecties (beiden Rijksmuseum), Constance Willems, breihistoricus en Henriëtte Le Cointre, onderzoeker ’t Vliegend Hert-collectie (muZEEum)
Voorlopige conclusies
De eerste voorzichtige aannames van die dag werden leidend voor het vervolgonderzoek. Nadat er aanvankelijk werd gedacht dat de fragmenten deels bij elkaar hoorden, werd al snel duidelijk dat er waarschijnlijk meerdere afzonderlijke kousen aan boord aanwezig waren: een verrassende wending!
In 2001 is er slechts één paar kousen in bijna volledige staat opgedoken (muZEEum-collectie, MMZ16172 en 16173, bruikleen RCE). Dit paar kousen is opgerold op hout gevonden, in het middendeel van het scheepswrak. Het zou dus mogelijk kunnen zijn dat deze kousen in een scheepskist waren verpakt en als bagage meegenomen. Dit komt overeen met de locatie aan boord; daar was namelijk in het ruim ook de opslag van scheepskisten. De kousen werden dan niet aan boord gedragen.
Alle fragmenten hebben bijna dezelfde donkerbruine kleur. Het is de vraag of dit wel de oorspronkelijke kleur was. Zou de inwerking van het zeewater, of bijvoorbeeld omliggende ijzeren objecten, hierop van invloed zijn geweest? In de toekomst zou een kleurenonderzoek hier antwoord op kunnen geven.
Verder onderzoek
De komende tijd gaan wij, op initiatief van het Rijksmuseum, in detail kijken naar de steeklengte en -breedte van de zijden draden, waarmee deze en andere fragmenten zijn gebreid. Ook het aantal steken per centimeter wordt geteld. Zo kunnen we zien of er overeenkomsten zijn tussen de verschillende fragmenten. Misschien kunnen we zo achterhalen wie de maker is? Door de foto’s van de fragmenten veertig keer te vergroten kunnen we de afmetingen preciezer bepalen.
Wat is het doel van dit onderzoek?
Er zijn niet alleen fragmenten van kousen teruggevonden in het wrak van ’t Vliegend Hert. Ook fragmenten van kleding en passementen, zoals sierlinten en luxe sierbandjes, behoren tot de collectie. Deze textielfragmenten kunnen bijdragen aan onze kennis over laat-zeventiende en vroeg-achttiende eeuws textiel. Daarnaast kunnen ze meer vertellen over wat men zoal meenam en droeg aan boord een VOC-schip.
De onderzoeksresultaten kunnen ook meer duidelijk maken over de sociale lagen van opvarenden op VOC-schepen. Een vergelijking met textielvondsten uit andere scheepswrakken en bodemvondsten op het land zal daarbij behulpzaam zijn.
En dit is nog maar het begin! Samen met andere onderzoekers gaan we hier nog dieper in duiken. Dit onderzoek is een mooi voorbeeld van wat musea van elkaar kunnen leren over objecten door goed met elkaar samen te werken.
